Długa i krwawa historia chorej zachłanności BP

British Petroleum (obecnie znany jako BP), spółka odpowiedzialna za jedną z najgorszych pojedynczych katastrof ekologicznych w historii USA, w swojej ponad 100-letniej historii, spowodowała wiele katastrof ekologicznych i wypadków w pracy. Ale szkody i nieszczęścia spowodowane przez BP idą jeszcze dalej. Na początku 1950 roku, BP i rząd brytyjski przekonały władze USA, aby obalić demokratyczny rząd Iranu – te działania, mają katastrofalny wpływ na Iran, USA i Bliski Wschód aż do dnia dzisiejszego.

http://logosinstitute.net

Przed katastrofą w Zatoce Meksykańskiej z głupio-aroganckich wypowiedzi CEO Tony Haywarda wielu amerykanów prawdopodobnie nawet nie wiedziało, że BP jest firmą brytyjską. W latach 70-tych XX wieku BP rozpoczęło wydziobywanie amerykańskich firm naftowych – Standard Oil of Ohio (Sohio) w 1978 roku, Standard Oil of Indiana (Amoco) w roku 1998 i Atlantic Richfield (Arco) w 2000 roku. Teraz jest już trzecią co do wielkości firma energetyczna na świecie. Wybuch głowicy przeciwerupcyjnej na wyczarterowanej przez BP platformie wiertniczej Deepwater Horizon 20 kwietnia 2010 spowodował śmierć 11 pracowników oraz gigantyczny wyciek ropy naftowej, która zniszczyła ekosystem i ekonomie w Zatoce Meksykańskiej.

Dla BP, ten katastrofalny wybuch być może jest najgorszy, ale na pewno nie jest pierwszy. W 1965 roku platforma firmy BP Sea Gem, zawaliła się, zabijając 13 pracowników. We wrześniu 1999 roku BP zgodziła się zapłacić 22 mln. dolarów – w tym 500 tys. dolarów jako grzywnę karną – za niebezpieczne odpady na wyspie Endicott na Alasce. W 2005 rafineria BP w Texas City eksplodując, zabiła 15 osób i raniła 180, dodatkowo trzymała w potrzasku tysiące ludzi zamkniętych we własnych domach z powodu skażeń chemicznych. OSHA (Occupational Safety and Health Administration), Amerykańska agencja bezpieczeństwa pracy stwierdziła, że błędy w zarządzaniu które stały za eksplozją sięgały samej siedziby firmy BP w Londynie. Firma przyznała się do winy to jest zbrodni naruszenia prawa Clean Air Act i zapłacenia 50 mln. dolarów grzywny. W 2009 OSHA obarczyła BP dodatkową grzywną w wysokości 87 mln. dolarów – największa grzywna w historii OSHA kiedykolwiek – za brak właściwego zabezpieczenia i usunięcia zagrożeń, które w 2005 roku przyczyniły się do spowodowania wybuchu.

Aby zrozumieć, BP i jej pogardę dla respektowania praw człowieka i ochrony środowiska, musimy cofnąć się do początków firmy, i brytyjskich wysiłków zdominowania Iranu i jego zasobów naturalnych.

Imperializm BP

Pierwotnie BP nosiła nazwę: Anglo-Persian Oil Company. Zawdzięczała swoje powstanie korupcji władców Iranu, którzy od wielu dziesiątków lat sprzedawali zasoby naturalne kraju cudzoziemcom w celu wspierania ich rozrzutnego trybu życia. Panujący Szach Iranu w 1891 roku oprócz ropy, sprzedał cały przemysł tytoniowy Iranu brytyjskiemu Imperial Tobacco Company za £ 15 tys. Rewolta Tytoniowa (Tobacco Protest), masowy bojkot tytoniu przez Irańczyków, zmusiła Szacha do odstąpienia od umowy koncesyjnej. W 1902 roku jego syn, następny Szach sprzedał wyłączne prawa do sprzedaży ropy Iranu i gazu ziemnego londyńskiemu finansiście, Williamowi Knox D’Arcy. W tym momencie, grupa brytyjskich inwestorów utworzyła Anglo-Persian Oil Company (APOC), aby wykorzystać to, co nazywało się koncesją D’Arcy. Już przez rokiem 1913 Anglo-Persian Oil Company wydobywał ogromne ilości ropy naftowej Iranu i przerabiał ją w największej na owe czasy na świecie rafinerii ropy naftowej zbudowanej w Abadan. W momencie zbliżania się nieuchronnie I wojny światowej, pod naciskiem Wielkiej Brytanii, rząd Winstona Churchilla wykupił 51 procent akcji spółki. (W 1980 Margaret Thatcher sprywatyzowała rządowe udziały w BP). Warunek koncesji D’Arcy był nieprzyzwoicie jednostronny. Iranowi obiecano 16 procent prowizji, ale Brytyjczycy oszukiwali w obliczeniach należności i wypłatach i np. w 1920 roku Iran dostał żałosną wypłatę £ 47 tys. podczas gdy Brits robili miliony na ropie naftowej. Churchill swego czasu nazwał to przedsięwzięcie “nagrodą z demonicznej ziemi, która przechodzi poza nasze najśmielsze oczekiwania”

“Poziom życia z którego ludzie w Anglii korzystali podczas lat 20-tych, 30-tych i 40-tych XX wieku był spowodowany irańską ropą”, powiedział dziennikarz Stephen Kinzer. “Ale w tym samym czasie, Irańczycy żyli w tych samych najnędzniejszych warunkach jak żaden inny naród na świecie” Pracownicy rafinerii w Abada- których praca w dużej mierze odpowiedzialna była za dobrobyt w Wielkiej Brytanii- opłacani byli 50 centów dziennie, bez żadnych dodatkowych świadczeń. Mieszkali w slamsach o nazwie Kaghazabad (perski “Miasto z papieru”), bez bieżącej wody lub energii elektrycznej, otoczonych błotem i stojącą wodą, gryzieni przez muchy i komary.

Wyprzedaż i marnotrawienie irańskiego dziedzictwa przez monarchę potęgowała pospolitą opozycje do dynastii Qajar, która panowała w kraju od 1794 roku. Bunt w 1905 roku zmusił Szacha do przyjęcia parlamentu (Madżlis) i konstytucji. Mimo tego, monarcha i Wielka Brytania odstąpili od wielu demokratycznych reform. W 1919 roku Brits nałożyli Iranowi “Anglo-Persian Oil Company Zasady”, dając sobie kontrolę nad armią Iranu, skarbem, transportem i łącznością – praktycznie Iran stał się kolonią brytyjską. W kolejnym buncie przeciw Qajar, Madżlis w 1925 roku odebrał władze znienawidzonemu Szachowi Ahmadowi i zaoferował “pawi tron” niewykształconemu, ale bezwzględnemu i brutalnemu wojskowemu oficerowi imieniem Reza. Szach Reza rządził Iranem żelazną ręką – nie pozwalał organizowaniu się, nie było wolności prasy, zaprzestał reform i modernizacji, ale oponował trochę Brytyjczykom. W 1928 roku zażądał od Anglików lepszej oferty za Irańska ropę. Negocjacje z Anglo-Persian Oil Company utknęły w martwym punkcie na cztery lata. Wtedy, gdy Szach gniewnie oświadczył, że anuluje koncesję D’Arcy, spółka zrezygnowała trochę z dotychczasowych korzyści – zrzekła się roszczeń do pewnego terytorium, i zgodziła się płacić minimalną roczną opłatę w wysokości £ 975 tys. a także zmieniła nazwę na Anglo-Iranian Oil Company (AIOC ) z Anglo-Persian Oil Company (APOC), ponieważ Szachowi nie podobała się nazwa Persja.

Pro-nazistowska sympatia Szacha Rezy zmusiła Brytyjczyków w roku 1941 do usunięciu go od władzy i umieszczenie na tronie jego 21-letniego syna Mohammad Reza. Ale usunięcie twardego mężczyzny miało niezamierzone konsekwencje. W marcu 1946 roku, pracownicy rafinerii ropy naftowej w Abadan dokonali bezprecedensowego strajku, domagając się lepszych mieszkań, opieki zdrowotnej oraz warunków pracy w AIOC zgodnie z prawem Iranu. Brytyjczycy odmówili negocjacji, podburzali do podziałów miedzy większością Perskich pracowników i etnicznymi Arabami, dodatkowo zorganizowano pokaz dwóch brytyjskich okrętów wojennych przy brzegu w celu zastraszenia. W konsekwencji, zakończono strajk z obietnicami przestrzegania prawa pracy, których i tak nigdy nie traktowano poważnie. Kiedy Szach Reza odszedł, Madżlis przejęło inicjatywę. Ruch patriotyczny w parlamencie i w narodzie na rzecz demokracji i wolności od Brytyjskiej dominacji wkrótce skoncentrował się wokół Mohammada Mossadegha, silnego moralnie i nieskorumpowanego polityka w kraju.

“George Washington Iranu”

Na początku 1951 roku, Szach i Brytyjczycy stracili kontrole nad polityką Iranu. 15 marca, dzięki popularnemu, przeważającemu poparciu, Madżlis jednogłośnie nacjonalizuje majątek AIOC, tworząc National Iranian Oil Company. W dniu 28 kwietnia, Majlis zdecydowaną większością wybiera Mossadegha na premiera, który jest najsilniejszym opozycjonistą przeciwnym dominacji brytyjskiej. Brytyjczycy chcieli rewanżu. Anglo-Persian Oil Company usunęli całą swoją kadrę zarządzającą i techniczną (odmawiając szkolenia Irańczyków na te stanowiska). Odmówiono transportowi irańskiej ropy na ich statkach (Iran nie posiadał żadnych tankowców) i zorganizowano światowy bojkot irańskiej ropy. Marynarka brytyjska nawet zajęła włoski tankowiec transportujący irańska ropę. Stanowisko brytyjskie sprowadzało się do jednego stwierdzenia, że Iran “ukradł” ich ropę. Proszono o pomóc USA, ale prezydent Harry Truman sympatyzował z Iranem i zażądał, aby Brytyjczycy negocjowali z Mossadeghem – coś, czego nie mieli zamiaru wcale robić. Truman, jednak nie chciał wspierać brytyjskiej ekonomicznej blokady Iranu, która dusiła gospodarkę młodej demokracji.

Anglo-Persian Oil Company chciała brytyjskiej inwazji w Iranie. Temu nie tylko sprzeciwiał się Truman, ale też brytyjski premier z Partii Pracy Clement Attlee nie miał ochoty na to. Inaczej myślał Winston Churchill, który powrócił do władzy w wyborach 1951 roku. W kampanii wyborczej, Churchill zaatakował Partię Pracy z powodu braku agresji wobec Iranu. Szpiedzy działający poza obrębem ambasady brytyjskiej pracowali w celu obalenia Mossadegha. Kiedy Mossadegh dowiedział się o tym, zerwał stosunki dyplomatyczne, zamknął ambasadę Wielkiej Brytanii i wydalił szpiegów wraz z dyplomatami.

Mossadegh przybył do Nowego Jorku w październiku 1951 roku na debaty Rady Bezpieczeństwa ONZ w sprawie Brytyjskiej rezolucji potępiającej Irańską nacjonalizację przemysłu naftowego. Mossadegh, jako wykwalifikowany prawnik i wprawny parlamentarny mówca łatwo i błyskotliwie pokonał brytyjskiego ambasadora przy ONZ, oraz powiększył społeczne poparcie dla Iranu w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie. Udał się do Waszyngtonu na spotkanie z prezydentem Trumanem, zatrzymując się w Filadelfii, aby odwiedzić miejsce narodzin demokracji amerykańskiej, Independence Hall i Liberty Bell. Magazyn “Time” umieścił go na okładce jako “Człowieka Roku”, nazywając go “George Washington Iranu”

Przez wiele lat, Wielka Brytania opracowywała siec irańskich agentów i przekupywała urzędników. Ale Secret Intelligence Service wyrzucony z Iranu, nie mógł zrobić wiele. W 1952 roku wybory republikańskiego prezydenta Dwighta Eisenhowera ożywiły brytyjska nadzieję, dwóch braci, zdecydowało się na kierowanie polityką zagraniczną Eisenhowera – John Foster Dulles jako sekretarz stanu i Allen Dulles jako dyrektor CIA – podpisali z Brytyjczykami plan przewrotu władzy w Iranie, jeszcze przed objęciem urzędu przez nową administrację. Prezydent Eisenhower stawiał opór, ale w końcu bracia Dulles odnieśli wygraną, nie w oparciu o brytyjskie interesy w ropie naftowej, ale z powodu zimnej wojny i potencjalnych obaw przejęcia Iranu przez sowietów.

Kermit Roosevelt, czołowy funkcjonariusz CIA i wnuk Theodore Roosevelta, prowadził “Operacją Ajax” z ambasady USA w Teheranie. Zaczął tam gdzie Brytyjczycy skończyli, przekupywania generałów, wydawców gazet, przywódców ulicznych gangów i duchownych muzułmańskich. Historię ukazywaną w gazetach i szyldach podczas zamieszek przez tłumy, malowały fałszywy obraz Mossadegha jako sojusznika Rosji i wroga islamu.

Zabijanie demokracji za ropę naftową

Irańczycy zdecydowanie wspierali Mossadegha i jego politykę. Poprawił w sposób postępowy prawa kobiet, wprowadził wynagrodzenia chorobowe i zasiłki dla bezrobotnych pracowników, a także uwolnił chłopów od pracy przymusowej dla właścicieli ziemskich. Ale we współpracy z Szachem i kluczowymi dowódcami wojskowymi, kilku agentów CIA w sierpniu 1953 obaliło Mossadegha i zabiło demokracje w Iranie. Nowy system aresztował 71-letniego Mossadegha, który to został osądzony i skazany za zdradę. Skazano go na karę trzech lat pozbawienia wolności i życie w areszcie domowym. Zmarł w roku 1967. Dzięki zamachowi stanu generał Fazlollah Zahedi został premierem, ale trwało to tylko dwa lata. Szach odzyskał władzę absolutną wcześniejszych Szachów, to on już zatrudniał i zwalniał premierów według jego woli. Lojalnych oficerów wobec Mossadegha rozstrzelano, podobnie jak innych demokratów i dysydentów. Przez następne 26 lat Szach panował poprzez terror jego tajnej policji, SAVAK.

Irańska demokracja umarła, więc Brytyjczycy mogli odebrać “swoją” ropę naftową w Iranie. Ale dlatego, że rząd Stanów Zjednoczonych odsunął Mossadegha od władzy, Brytyjczycy stracili monopol. AIOC – przemianowany został na British Petroleum w 1954 roku – dostał 40 procent kontroli nad Irańską ropą. Kolejnymi 40 procentami podzieliło się pięć największych amerykańskich spółek naftowych, a pozostałe 20 procent wziął holenderski Royal Dutch Shell oraz francuska French Petroleum Company, obecnie znana jako Total.

W roku 1963 Szach wygrał polityczną walkę przeciw swojemu wrogowi, dzięki aresztowaniu przez policje Ayatollaha Ruhollaha Khomeiniego, który jako młody Szyicki duchowny sprzeciwiał się Mossadeghowi. Ale rewolucja irańska z 1979 roku, która obaliła Szacha obejmowała wiele więcej niż tylko islamskich fundamentalistów. W masowych demonstracjach w roku 1978 i 1979, wielu niosło zdjęcia Mossadegha. Był to protest przeciwko jego obaleniu i głos za rodzajem świeckiej demokracji którą reprezentował. Pierwsze po rewolucji rządy były zdominowane przez ludzi związanych z Mossadeghem (Premier Mehdi Bazargan i Prezydent Abolhassan Bani-Sadr). Ale gdy prezydent Carter pozwolił ex-Szachowi przyjechać do USA na leczenie, wielu Irańczyków obawiało się powtórki z roku 1953 – zamachu stanu przez USA, aby przywrócić Szachowi ponownie władzę. Grupa islamskich bojowników zdobyła ambasadę USA – miejsce, w którym w 1953 r. został zorganizowany zamach stanu – i przetrzymywała 52 amerykańskich zakładników przez 444 dni. Kryzys zakładników, skazał ponowne wybranie Cartera w wyborach i uaktywnił islamskich fundamentalistów wokół Khomeiniego w celu skonsolidowania władzy.

W ciągu ostatnich lat, złe stosunki amerykańsko-irańskie mają swoje źródło w zamachu na Mossadegha przez CIA w imieniu aroganckiej brytyjskiej firmy naftowej. Tylko garstka Amerykanów pamięta co się stało w Iranie w 1953 roku, ale prawie wszyscy z Irańczyków o tym wiedzą. Kiedy prezydenci USA głoszą zalety demokracji, jednak dla milionów ludzi na całym świecie brzmi to jak hipokryzja, gdyż wiedzą, że Iran miał kiedyś demokrację, ale to właśnie rząd USA ją zabił.

Długo jeszcze przed zatruciem Zatoki Meksykańskiej przez BP, pomoc i poparcie rządu amerykańskiego dla tej spółki zatruwało stosunki międzynarodowe. Być może jest czas, aby robić to, co premier Mossadegh i Irańczycy w 1951 roku, oświadczyć, że BP nie nadaje się do kontrolowania zasobów naturalnych – i że zasoby naturalne, środowisko i rząd powinny należeć wyłącznie do nas.

(Opracował: Sławomir Kowalczyk, sierpień 2010)

 

1 Komentarz

  1. It’s an awesome article in favor of all the internet users; they will take advantage from it I am sure.

Leave a Reply